Bảo tàng Nhân học

http://ma.ussh.vinades.vn

Quản lý di sản văn hóa: Trường hợp hợp bán đảo lịch sử ở Istanbul

Cultural Heritage Management: The Case of Historical Peninsula in İstanbul
Nevin GÜLTEKİN1
Gazi University, Faculty of Architecture, Department of City and Regional Planning, 06570 Ankara
Received: 24.02.2011 Accepted: 02.06.2011
Lược dịch: Nguyễn Huy Nhâm-Bảo tàng Nhân học
Quản lý di sản văn hóa: Trường hợp hợp bán đảo lịch sử ở Istanbul
Tóm tắt
Mặc dù được định nghĩa theo các tiêu chí khác nhau ở cấp quốc gia và quốc tế, các nước liên quan tuân theo các hướng dẫn do Ủy ban Di sản Thế giới chuẩn bị. Trong sự hợp tác này, các mô hình quản lý phù hợp với quản trị và nguyên tắc sở hữu địa phương đang được xây dựng. Ở Thổ Nhĩ Kỳ cũng như vậy, các quy định pháp luật về quản lý di sản văn hoá, năm 2004, dựa trên luật pháp/hiến chương quốc tế. Do đó, bài viết này đánh giá quá trình này thông qua các di tích lịch sử của İstanbul và đưa ra các đầu mối về cách quản lý có thể được phát triển vì mục đích bảo tồn di sản văn hoá không chỉ đối với di sản thế giới mà còn ở cấp quốc gia.
Từ khóa: Di sản văn hoá (CH), Quản lý di sản văn hoá (CHM), Kế hoạch quản lý di sản (HMP), Kế hoạch quản lý các địa điểm khảo cổ (SMP), İstanbul.
1. Giới thiệu: Khái niệm Di sản văn hoá (CH) và sự phát triển của nó
Các khái niệm về bảo tồn các di tích, tăng giá trị thẩm mỹ, các kỹ thuật phục dựng, huấn luyện bảo vệ và bảo tồn đã được định nghĩa ở quy mô quốc tế thông qua Hiến Chương Athens về phục dựng các di tích lịch sử năm 1931 và nó đã được quy định rằng các quy định pháp luật liên quan đến các vấn đề này cần được phác thảo chi tiết ở mỗi quốc gia. Sau sự kiện này, chủ nghĩa quốc gia đang nổi lên như Chiến tranh thế giới thứ hai và những nỗ lực để tạo ra một nền văn hoá chung châu Âu đã được coi là những bước ngoặt trong việc tuyên bố di sản văn hoá. Vào những năm 1950, đặc biệt, việc phá huỷ quy mô lớn gây ra bởi chiến tranh và sự phát triển công nghiệp mạnh mẽ làm cho người ta nhận ra rằng môi trường sống của họ là một phần của bản sắc văn hoá của họ [1]. Trong thời kỳ này, tính xác thực (authenticity) được coi là một trong những khái niệm cơ bản trong việc cải tạo môi trường vật chất bị đánh bom nhằm mục đích đạt được sự liên tục văn hóa [2].
Với cuộc thảo luận về di sản chung của nhân loại trong các phong trào bảo vệ môi trường vào đầu những năm 1970, khái niệm về di sản văn hoá được định nghĩa thông qua Công ước về Bảo vệ Di sản Văn hoá và Thiên nhiên Thế giới được chấp nhận lần đầu tiên vào năm 1972 tại Paris và được thực hiện vào năm 1975 và thuật ngữ "tài sản" (property) được thay thế bằng "di sản" (heritage). Thông qua nội dung mới này, theo Điều 1 của công ước, di sản văn hoá (CH) và khu vực di sản văn hoá (CHA) đã được phân loại thành "monuments", là những kiệt tác kiến trúc có giá trị phổ quát về lịch sử, nghệ thuật hoặc khoa học, các tác phẩm xuất sắc trong các lĩnh vực điêu khắc và hội họa, có tính chất chất khảo cổ học, văn bia, hang động, nhà ở và kết hợp các công trình tương tự; "Các tổ hợp các công trình xây dựng" (building compounds), là các tòa nhà tách biệt hoặc phức hợp có có giá trị đặc biệt liên quan đến kiến trúc hoặc vị trí của chúng trong thực địa; và "các khu vực được bảo vệ" (protected areas) là những khu vực bao gồm các kiệt tác của nhân loại, tự nhiên, hoặc của nhân loại và tự nhiên kết hợp với giá trị đặc biệt không chỉ trong lĩnh vực khảo cổ học mà còn về lịch sử, thẩm mỹ học, dân tộc học và nhân chủng học [3]. Mặc dù sự phân loại này vẫn không thay đổi mặc dù thực tế được thực hiện bởi UNESCO trong các hoạt động liên quan đến Danh sách Di sản Thế giới, các thuật ngữ như "di sản văn hoá" (cultural heritage) được thay thế bằng "tài sản văn hoá" (cultural assets) và "di sản thiên nhiên" (natural heritage) được đổi thành "tài sản tự nhiên" (atural asset) [4]. Ủy ban Di sản Thế giới (WHC) cũng sử dụng thuật ngữ này.
Cuối cùng một khuôn khổ định nghĩa về di sản văn hóa được chấp nhận rộng rãi trên thế giới được nêu ra trong điều lệ tại Đại Hội Đồng 16 và cuối Hội nghị khoa học Quốc tế được tổ chức bởi Hội đồng Di chỉ và di vật Quốc tế (ICOMOS) ở Quebec, Canada năm 2008, theo đó CH là một “khu vwch, cảnh quan tự nhiên, phức hợp kiến trúc hoặc địa điểm, thường được bảo vệ hợp pháp bởi ý nghĩa lịch sử và văn hoá của nó" [5]. Tuy nhiên, cần nhấn mạnh rằng, trong các định nghĩa được nêu ra trong các văn bản liên quan xuất phát từ những quan điểm và phạm vi khác nhau thì di sản văn hóa không chỉ bao gồm thế giới vật chất và hữu hình mà còn bao gồm toàn bộ các yếu tố của cuộc sống (ngôn ngữ, khiêu vũ, âm nhạc, văn hóa dân gian và các yếu tố tương tự) [6, 1]. Trong bối cảnh đô thị, di sản văn hóa không chỉ được xem như một thứ gì đó được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác bởi sức chi phối liên tục của nó mà còn là một điều gì đó với khao khát được đánh giá và trải nghiệm bao quát nhất, hoặc như giá trị/lợi ích hiện đại của quá khứ (modern uses of the past). Những xác nhận này báo hiệu sự quan trọng của quản lý trong việc đạt được được sự cân bằng giữa bảo tồn và sử dụng di sản văn hoá một cách hiệu quả [8].
2. Quản lý di sản văn hóa (CHM)
Với mục đích khám phá những lợi ích nhưng đồng thời đối phó với những đe dọa từ toàn cầu hóa, nhiều quốc gia đã điều chỉnh chính sách văn hóa của họ song song với cách nhìn dân chủ hóa, điều đó cho thấy chính quyền địa phương xem xét việc phân cấp và quản lý là rất quan trọng trọng việc bảo tồn và duy trì CH. Để thực hiện được mục tiêu này, UNESCO từ năm 1985 đã xác định những tiêu chí của mình để làm việc với chính quyền trung ương thì đến nay đã thích ứng để làm việc với chính quyền địa phương và các tổ chức  phi chính phủ đã hoạt động tích cực trong việc bảo tồn CH trên toàn thế giới [9, 10, 11 và 12]. Trong quá trình này, các cách tiếp cận liên quan đến việc quản lý các di tích khảo cổ học và di sản thiên nhiên thế giới và Hướng dẫn hoạt động để thực hiện Công ước Di sản Thế giới (Operational Guidelines for the Implementation of the World Heritage Convention) – tổ chức đã đưa ra những cách tiếp cận này là những người đi tiên phong trong Quản lý Di sản Văn hoá. Trong Hướng dân hoạt động, năm 1983, yêu cầu quản lý đối với ứng viên di sản đầu tiên và việc lập kế hoạch cho các tài sản văn hoá đã được khuyến khích [13].
Trong Hướng dẫn hoạt động năm 1988, sự nhấn mạnh của sự cần thiết phải có các quy định cung cấp cơ chế bảo vệ, cơ chế quản lý và tiếp cận công khai cho các tài sản văn hoá hoặc các khu vực được bảo vệ đã được nhấn mạnh [14]. Tuy nhiên, thuật ngữ CHM đã được sử dụng, lần đầu tiên, trong Điều lệ bảo vệ và quản lý di sản khảo cổ học của ICOMOS [15], năm 1990, và bởi ICOMOS - Uỷ ban khoa học quốc tế về quản lý di sản khảo cổ (The International Scientific Committee on Archaeological Heritage Management) [16]. Năm 1992, các nguyên tắc cơ bản liên quan đến quản lý di sản của bộ phận văn hoá của UNESCO và ICOMOS đã được xuất bản trong Hướng dẫn Quản lý các Di sản Thế giới (GMWHS). GMWHS năm 1994, có yêu cầu các quốc gia liên quan nên chứng minh sự đảm bảo cho việc thực hiện các luật liên quan đến quản lý di sản, các cơ chế bảo vệ và quản lý thông thường cũng đã được phê duyệt và các kế hoạch quản lý dự kiến cũng hy vọng phản ánh các đặc điểm của di tích, di chỉ [ 13]. GMWHS cũng bao gồm Hướng dẫn điều hành được soạn thảo bởi Feilden và Jokilehto vào năm 1993 và đã được sửa đổi và công bố bởi Trung tâm quốc tế về Nghiên cứu Bảo tồn và Phục hồi Văn hoá (ICCROM) năm 1998 [17, 27]. Cơ sở dữ liệu và công việc kiểm kê, tài liệu, cấu trúc quản lý, chính sách tài chính, công cụ pháp lý, chương trình và các giai đoạn tài trợ của Hướng dẫn Hoạt động Hướng dẫn này đến quản lý di tích.
Trong quá trình phát triển này, CHM có thể được phân tích như một quá trình và / hoặc hướng dẫn đảm bảo sự hợp tác và giám sát cần thiết cho việc cân bằng sử dụng-bảo tồn giữa tất cả các bên liên quan và chính quyền địa phương nhằm mục đích quản lý có hiệu quả và hợp lý thông qua các luật pháp xuyên quốc gia và / hoặc quốc gia và các chính sách bền vững. Trong CHM, trong Điều 110 của Hướng dẫn Hoạt động, điều khoản nói rằng "hệ thống quản lý cần mang lại hiệu quả trong việc bảo vệ các giá trị di sản thế giới và một hệ thống quản lý chủ động phụ thuộc vào từng loại hình, đặc điểm và điều kiện tự nhiên-văn hoá của tài sản" sẽ giải thích các biến số gây ra sự khác nhau trong quản lý. Trong các tài liệu liên quan, CHM được xác định thông qua các khái niệm khác nhau thay đổi theo các nguyên tắc với các lĩnh vực quan tâm khác nhau và ý nghĩa gắn liền với di sản văn hoá (quản lý di sản (heritage management), quản lý nguồn tài nguyên văn hoá (cultural resource management), quản lý di sản khảo cổ (archeological heritage management), và tương tự) và hơn nữa, quản lý tài nguyên văn hoá hoặc khảo cổ học thường được sử dụng thay cho nhau [2]. Tuy nhiên, khi được coi là các thuật ngữ "tài nguyên" (giá trị kinh tế của tài sản) và "di sản" (một giá trị văn hoá có giá trị vượt quá giá trị bằng tiền) là mâu thuẫn [18]. Điều này không đúng. Quản lý tài nguyên văn hoá xuất hiện như là nghiên cứu, các hoạt động và các quy định nhằm bảo tồn và giải thích nguồn tài nguyên lịch sử và khảo cổ học [19] hoặc phương pháp luận về những gì cần được bảo vệ trước đây và làm sao để sử dụng chúng ngày nay và phục vụ tương lai. Trong khuôn khổ này, nó cũng được định nghĩa là quản lý khách du lịch với mục đích tăng cường sự ngưỡng mộ và kinh nghiệm của du khách [20].
2.1. Quá trình và các giai đoạn của nó
Trong Điều 111 của Hướng dẫn Hoạt động năm 2008, việc quản lý dự kiến sẽ hoạt động, và các giai đoạn quản lý đã được chỉ định là "lập kế hoạch, thực hiện, giám sát, đánh giá, phản hồi". Trong Điều 112, Quá trình Quản lý đã được chỉ rõ là chu trình các kế hoạch bao gồm các hoạt động dài hạn và hàng ngày và việc thực hiện, kiểm soát và đánh giá các kế hoạch này trong việc bảo vệ các di sản thế giới cho các thế hệ tương lai [21] .
Trong CHM, các giai đoạn "nhận diện và xác định các đặc tính của địa điểm, xác định các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý và hình thành việc quản lý, thực hiện và giám sát" là những thành tố cơ bản của "lập kế hoạch, lập trình, và cấp vốn." Mặt  khác, có ba giai đoạn trong hoạt động của nó.  Giai đoạn quốc gia (The national stage) là định nghĩa, tài liệu, phân loại, nghiên cứu, và việc chuẩn bị các báo cáo ngắn hạn (dưới 5 năm) và dài hạn (5-30 năm) về kế hoạch phát triển hàng năm. Giai đoạn khu vực (The regional stage) bao gồm thông tin cho công chúng thông qua các báo cáo hàng năm và sự nuôi dưỡng và kiểm soát việc bảo vệ. Giai đoạn địa phương (The local stage) là ở cấp thấp hơn, gồm các cơ sở cho việc quản lý, bao gồm cả việc tạo ra đội ngũ quản lý, kiểm soát ngân sách, chuẩn bị và áp dụng kế hoạch quản lý và nâng cao nhận thức cho cộng đồng [22, 11]
2.2. Kế hoạch Quản lý Di sản (HMP - Heritage Management Plan)
Trong những năm 2000, trong các cuộc họp báo thường kỳ của Ủy ban Di sản Thế giới, kế hoạch quản lý đã được kỳ vọng nằm trong viên danh sách các ứng cử di sản thế giới, và kế hoạch quản lý liên quan đến tài sản văn hoá đã được đề cập đến, lần đầu tiên, trong đoạn thứ 108 của GMWHS năm 2005 , và do đó, các kế hoạch quản lý đã được yêu cầu trong CHM [23]. Yêu cầu này dựa trên thực tế là CHM được duy trì theo một kế hoạch quản lý và nó là một quá trình năng động với cơ chế kiểm soát của nó liên tục làm việc. Do đó, kế hoạch quản lý, như một quá trình xác định tầm quan trọng của di tích và các mục tiêu cần thiết cho việc quản lý, giám sát tình trạng của các nguồn lực và sự hài lòng của khách truy cập và liên tục phát triển và biến đổi để quản lý và sử dụng có thể được định nghĩa là một sự xác nhận được viết, công bố và được chứng nhận giữa các đối tác [24] và như một hướng dẫn tương thích linh hoạt đưa ra các đặc điểm của di tích và các mục tiêu quản lý [25, 26, 27].
Kế hoạch quản lý là hình dáng của các tài liệu và hoạt động liên quan đến những điều quan trọng của di tích và xác định các chính sách thích hợp trong việc bảo vệ di tích để sử dụng di tích trong tương lai [28, 29]. Do đó kế hoạch quản lý bao gồm các mục tiêu và chính sách liên quan đến việc bảo vệ.
Ủy ban Di sản Thế giới không có định dạng kế hoạch quản lý hoặc phong cách tổ chức cho kế hoạch quản lý. Tuy nhiên, để kế hoạch quản lý có hiệu quả và đầy đủ, các điều kiện tối thiểu là "việc chuẩn bị báo cáo xác định mức độ bảo vệ liên quan đến tầm quan trọng của địa điểm và CH của nó và phương tiện của chúng, xác định các kế hoạch khác có liên quan đến các quy tắc về quy hoạch bảo vệ và khung pháp lý, và đưa ra các đề nghị liên quan đến nhân sự cần thiết để hình thành và thực hiện một kế hoạch và phát triển các cơ hội [21].
Các kế hoạch quản lý (ví dụ như Kế hoạch Quản lý Edinburgh năm 2005 [30], Kế hoạch quản lý của Liverpool năm 2003 [31], Ví dụ về Kế hoạch Quản lý Syracuse 2005 [32]) thường bao gồm ba giai đoạn giữa các phản hồi được sử dụng.
Giai đoạn Quản lý (The Management Stage); bao gồm những phân tích và giá trị di tích, các khu vực quản lý phụ, nhóm làm việc, các chương trình, các tổ chức hành động và chức năng, cơ cấu hành chính và các cơ hội, và việc thiết lập quản lý địa điểm.
Giai đoạn  sử dụng (thực hiện kế hoạch)-The Utilization (implementation of the plan) Stage; bao gồm các chính sách bảo vệ-sử dụng, tổ chức di tích, sự xem xét sử dụng, sự tham gia của các đối tác và các chương trình đào tạo.
Giai đoạn phát triển (The Development Stage); gồm các cơ hội quản lý, sự hài lòng của du khách, việc phục dựng, nuôi dưỡng và phát triển các phương pháp và chiến lược phù hợp để đạt được những mục tiêu này. Việc sửa đổi và đổi mới kế hoạch thông qua hệ thống phản hổi cũng diễn ra ở giai đoạn này [33, 27].
Việc chuẩn bị kế hoạch quản lý đòi hỏi một đội ngũ đa ngành cùng với một ban cố vấn và một nhóm riêng biệt thực hiện nghiên cứu trong hiện trường và tiếp cận thông tin. GMWHS do Ủy ban Di sản Thế giới chuẩn bị được gợi ý như là các giai đoạn và quá trình chuẩn bị các kế hoạch quản lý. Trong các công việc này, điểm chung là việc chuẩn bị kế hoạch phải là một quá trình liên tục, nên các kế hoạch cần được giải thích lại bằng việc bổ sung các dữ liệu mới (theo các biến số xã hội, kinh tế) và nhiều giai đoạn được sửa đổi liên tục và các đối tác tham gia được bổ sung.
3. Quản lý di sản văn hóa ở Turkey
Ở Thổ Nhĩ Kỳ, yêu cầu bảo vệ CH phải dựa trên sự hiểu biết về quản lý tại chỗ bởi những lý do như mâu thuẫn trong cơ cấu pháp lý và tổ chức và sự đa dạng của các đối tác. Trong những năm 2000, hòa nhập vào quá trình toàn cầu hóa hoặc tăng cường các chính sách mở cửa ra bên ngoài, thực hiện nhiều thoả thuận hợp pháp cho ý tưởng gia nhập Liên minh Châu Âu và chính quyền địa phương thông qua tuyền bố về bảo tồn sau khi thành lập Liên minh Các thành phố Lịch sử đã được xác định trong sự phát triển này. Cùng thời gian này, với sự khám phá của thủ đô và chính phủ về những cơ hội mà di sản văn hoá mang lại cho du lịch dân túy và lợi nhuận thu được ở đô thị đã làm gia tăng những lo lắng về sự nuôi dưỡng/nguồn sống (sustenance) di sản văn hoá. Như vậy, với sự sắp xếp trong luật bảo quản từ năm 2004, chính phủ đã lần đầu tiên thực hiện việc quản lý các khu vực bảo vệ thông qua việc định nghĩa "quản lý di tích" (site management). Do đó các tài liệu về bảo tồn đã được đưa vào các thuật ngữ như "Quản lý khu vực" (management area), "quản lý di tích" (site management) và "kế hoạch quản lý" (management plan) [27].
Theo quan điểm pháp lý, việc quản lý địa điểm chỉ được thực hiện trước tiên đối vớic di sản thiên nhiên (khu bảo tồn) và các di chỉ khảo cổ học. Tuy nhiên, thực tế là pháp luật bao gồm một phương pháp tiếp cận đa chiều (luật pháp, hành chính, tài chính) và đa đảng báo hiệu CHM. Hơn nữa, thuật ngữ "khu bảo vệ" (protected area) trong định nghĩa khu vực quản lý theo khái niệm và hợp pháp bao gồm CHA.
3.1. Khu vực quản lý - Management Area
            Trong quản lý di sản, khu vực cần được bảo vệ ưu tiên và được quản lý cho mục đích này được xác định hợp pháp. Phù hợp với Site Management, ngày 27 tháng 11 năm 2005, và với Điều 4 của Quy chế liên quan đến các nguyên tắc và yếu tố liên quan đến việc xác định các khu vực quản lý trong Foundation and Responsibilities of the Monumental Masterpieces Council, khu vực quản lý (management area) được định nghĩa là "các khu vực được chỉ định (areas designated) , bởi Bộ sau khi nhận được ý kiến từ các tổ chức có liên quan, nhằm mục đích bảo vệ, trong trạng thái tự nhiên, các khu vực được bảo vệ, các khu vực lịch sử, và các khu vực tương tác, đưa chúng vào sử dụng, cải thiện chúng thông qua một tầm nhìn và chủ đề cụ thể và đáp ứng nhu cầu văn hoá và giáo dục, thiết lập sự hợp tác giữa chính quyền trung ương và địa phương có thẩm quyền trong việc lập kế hoạch và bảo tồn và các tổ chức phi chính phủ ". Trong Điều 6 của Quy chế tương tự, quy trình quản lý khu vực được xác định (Hình 1) cũng được giải thích.
https://4.bp.blogspot.com/-F0ib5wbunuc/WdSRrJuiH7I/AAAAAAAABCI/RkcYQ3UJdKQOg9G5kGv_OD5qpAu8Vj0HgCEwYBhgL/s400/1.1.jpg

3.2. Quản lý di tích - Site Management
Trong Điều 1 của Luật số 5226, được hợp nhất vào vào Luật số 2863 năm 2004, quy định rằng, trong CHA, "khu vực quản lý được xác định thông qua các điểm giao nhau của khu vực tương tác của di tích, đối với mục đích thiết lập sự hợp tác giữa các chính quyền trung ương và địa phương và các tổ chức phi chính phủ chuyên về lĩnh vực này, cung cấp dịch vụ hiệu quả và bảo vệ những khu vực này phù hợp với các thể chế trong nước và quốc tế "và với Điều 2 bổ sung, đã được quyết định rằng "quản lý di tích (site management ) được hình thành trong các khu vực quản lý (management areas)”. Bộ Văn hoá và Du lịch đã phối hợp với các cơ quan có liên quan (Hình 1) bắt đầu quản lý địa điểm ở nhiều CHA, chủ yếu ở các địa điểm được liệt kê hoặc đề cử Di sản Thế giới và Danh sách Tạm thời bằng cách đề xuất khu vực quản lý. Ngoài ra, Bộ đang hình thành "quản lý bảo tàng"  (museum management) cho các khu vực lịch sử, và "hội đồng kiệt tác kiến trúc" cho các công trình kiến trúc (monumental masterpieces council).
Trong Quy định quản lý di tích (Điều 5), mục tiêu của quản lý di tích cũng đã được chỉ rõ;
·       Xác định chính xác vị trí quản lý và các điểm giao nhau với khu vực tương tác, bảo vệ duy trì vị trí quản lý phù hợp với các nguyên tắc và hợp đồng bảo tồn quốc tế, và chỉ rõ các nguyên tắc sử dụng và sửa đổi;
·       Xây dựng chiến lược, phương pháp, công cụ và nguồn lực tài chính để tăng giá trị của di tích và để đạt được vị thế quốc tế; hỗ trợ du lịch văn hoá;
·       Thiết lập mối quan hệ hợp tác giữa các đối tác;
·       Sử dụng các tiêu chuẩn cao trong quản lý, bảo tồn, thiết kế và thực hiện, chuyên môn và trang thiết bị
Việc thành lập tổ chức mới này (Site Head, Advisory Board, Coordination and Supervision Board, Supervision Unit), được thành lập trên cơ sở là Quản lý Di tích, và sự tương hợp của hệ thống chính quyền địa phương liên quan (dưới sự giám sát của Bộ liên quan) (Hình 1).
3.3. (Di tích) kế hoạch quản lý (SMP)- (Site) Management Plan (SMP)
SMP là công cụ để thực hiện CHM. Các thuộc tính cơ bản của kế hoạch này là nó là một cơ chế thận trọng với hình thức nguyên nhân và hiệu quả, giải quyết vấn đề liên quan đến các mối đe dọa cũng như scơ hội và sự hòa giải giữa các đối tác, và một quá trình không phủ nhận các phán đoán về giá trị là có hệ thống, toàn diện và bền vững [24, 34], và linh hoạt và dễ dàng cập nhật ở các khoảng thời gian đều đặn [35]. SMP là một kế hoạch của những nỗ lực tập thể của các đơn vị ảnh hưởng và hướng dẫn các di tích bằng cách sử dụng các công cụ và phương pháp pháp lý, hành chính, tài chính và kỹ thuật, qua đó hoạch định việc quản trị và chuyển quỹ phù hợp với các nguyên tắc tham gia và xác định việc quản lý và chiến lược [26]. Sự thành công của Kế hoạch Quản lý dựa chủ yếu vào sự kết nối hiệu quả với các kế hoạch hoặc tài liệu khác nhau (như hoạt động, kinh doanh, phân vùng, phát triển, quản lý di tích, bảo tồn, kế hoạch tổng thể) bắt nguồn hoặc được hỗ trợ bởi các kế hoạch này [ 34, 36].
SMP ở Thổ Nhĩ Kỳ, cùng với các thuộc tính của nó được định nghĩa trong Điều 3 của Quy định Quản lý di tích là "các kế hoạch, sửa đổi 5 năm một lần và chỉ ra các giai đoạn thực hiện và ngân sách hàng năm và 5 năm của dự án bảo vệ và phát triển, có tính đến các dự án hành chính, kế hoạch khai quật và tổ chức môi trường hoặc kế hoạch bảo tồn, tất cả đều nhằm mục đích bảo vệ, nuôi dưỡng và đánh giá khu vực quản lý. " Cũng theo Điều 5 của Quy định này, SMP gồm năm giai đoạn (Hình 2).
https://1.bp.blogspot.com/-dx82UP6IdK4/WdSRrKqsAsI/AAAAAAAABCM/wXi5mTO9SqsrTVh7BTawzLtymkYC2qaqQCEwYBhgL/s400/1.2.jpg

4. Kế hoạch quản lý di tích ở các khu vực lịch sử của Istanbul – (Site) Management plan in Istanbul’s historical areas
Năm 1983, Thổ Nhĩ Kỳ hứa sẽ bảo vệ di sản thế giới mà họ có được và để bảo vệ những di sản này, họ đã thực hiện cam kết trong luật bảo tồn năm 2004, và cho tới trước trước năm 2005 khi GMWHS coi kế hoạch quản lý như là bắt buộc (xem 2.2). Tuy nhiên, vẫn chưa có một SMP nào được thực hiện. SMP được chuẩn bị cho Khu vực lịch Sử của Istanbul (Bán Đảo Lịch sử) bao gồm bốn khu vực chính: Công viên Khảo cổ (Hình 3), Nhà thờ Hồi giáo Süleymaniye và khu bảo tồn liên quan, Nhà thờ Hồi giáo Zeyrek và khu bảo tồn liên quan, Vách Đá của İstanbul (Hình 4), được liệt kê là di sản thế giới năm 1985.
Vị trí chiến lược trên Bán đảo Lịch sử giữa Balkans và Anatolia, Biển Đen và Địa Trung Hải, İstanbul đã được kết nối với các sự kiện chính trị, tôn giáo và nghệ thuật lớn hơn 2000 năm. İstanbul và / hoặc bán đảo lịch sử là thủ đô của ba đế quốc lớn: Đông Roman, Byzantine và Ottoman. [37], vì vậy nó đã được đăng ký như là một di tích Khảo cổ học, Khảo cổ học đô thị, di tích lịch sử và đô thị ở cấp quốc gia vào năm 1995. Theo đó, quá trình đạt được SMP phù hợp với dự báo của WHCICOMOS, giám sát tình trạng bảo vệ bán đảo lịch sử từ năm 2000 sẽ được chỉ dẫn bởi quản lý CHA cấp quốc gia / quốc tế ở Thổ Nhĩ Kỳ.
Vào năm 2003, điều khiến Bán đảo Lịch sử không thành công theo quan điểm của WHC (Quyết định 7COM 7B.79) là thiếu SMP và kế hoạch bảo tồn-công cụ áp dụng của SMP [38]. Đặc biệt, Báo cáo nhiệm vụ nhiệm kỳ thứ 30 của WHC (và Quyết định 30COM) năm 2006 nhấn mạnh rằng, giống như một công cụ để giám sát, việc bảo vệ sự thống nhất sẽ bao gồm khu vực bị ảnh hưởng của di sản thế giới và các sáng kiến xây dựng mới " một kế hoạch quản lý toàn diện và tổng thể "là bắt buộc. Bên cạnh đó, thực tế là các dự án xây dựng cao tầng đang được triển khai trong khu vực, tượng đài tưởng niệm Hagia Sophia của Công viên Khảo cổ được mở ra để xây dựng (như Khách sạn Four Seasons), và việc tân trang lại được ưu tiên trong việc khôi phục vải ở các quận Zeyrek và Süleymaniye trực tiếp chú ý đến Luật 5366 (như Süleymaniye, Sulukule, Tarlabaşı là các khu vực cải tạo) để bảo tồn bằng cách cải tạo và sử dụng bằng cách làm mới lại tài sản văn hóa và lịch sử đang bị hủy hoại, ngày 2 thông qua " việc đổi mới hơn là đổi mới thông qua việc bảo vệ "[34], có hiệu lực.
Để ngăn chặn những tiêu cực này, trong báo cáo có nêu rằng, theo các Quy định quản lý Kế hoạch Quản lý Di sản Thế giới và tiến trình cuối cùng của Hội nghị Quốc tế về Di sản Thế giới và Kiến trúc Hiện đại được tổ chức vào năm 2005 (được gọi là " Vienna Memorandum ") và các tiêu chuẩn quốc tế, sự tham gia của tất cả các đối tác và sự phối hợp của tất cả các cơ quan lập kế hoạch, thành lập Phòng Điều phối Di sản Thế giới và sự biên nhận được sự hỗ trợ của chính phủ (pháp lý, kỹ thuật, tài chính, giáo dục,v.v.v) có thể đạt được [39]. Người ta cũng mong đợi rằng, đối với SMP, các đường biên của Sultanahmet, Süleymaniye, Zeyrek và Theodosius Walls sẽ được thay đổi để chúng có thể giao cắt với biên giới của Khu Bảo vệ Các Di sản Thế giới. Những kỳ vọng này chỉ ra rằng, trong việc quản lý địa điểm, giai đoạn chuẩn bị, mức độ tham gia, và các tiêu chuẩn bảo tồn / phục hồi không ở mức độ phù hợp và thích hợp.
Phiên họp thứ 32 của WHC, Báo cáo nhiệm vụ (và Quyết định: 32 COM 7B.110) năm 2008, nhìn chung đề cập đến các vấn đề phát triển trong các lĩnh vực quản lý và điều phối, các tiêu chuẩn bảo tồn, đánh giá tác động đối với các dự án phát triển mới, các dự án đổi mới và cải tạo đô thị , sự suy giảm khảo cổ học và giảm nhẹ thiên tai ở bán đảo lịch sử đáng lo ngại.
Báo cáo này bao gồm các nhận xét quan trọng về các vấn đề như nghiên cứu về vùng đệm, xây dựng kế hoạch quản lý, mặc dù đã được bắt đầu nhưng chưa hoàn thành, và Kế hoạch Bảo tồn Đô thị 1 / 5.000 (Hình 3), là một phần không thể thiếu của kế hoạch quản lý bị Toà án nhà nước tạm đình chỉ và sự điều chỉnh các khu bảo vệ mức độ đầu tiên (Dự án Đổi mới Süleymaniye, Nghiên cứu Khu vực Zeyrek, Khu Đổi mới Khu Đô thị Thổ Nhĩ Kỳ Ayvansaray và Nghiên cứu Cankurtaran và Sultanahmet) chưa hoàn chỉnh, kế hoạch quản lý du lịch và một kế hoạch tổng thể về quản lý giao thông không tồn tại, việc xây dựng các tòa nhà cao tầng mới tại bán đảo lịch sử và các vùng đệm của nó không bị ngăn chặn (tháp Dubai, tháp Bosphorus, cây cầu mới bắc qua Golden Horn) và dự án Marmaray trong Công viên khảo cổ học đang được tiếp tục [41].

https://3.bp.blogspot.com/-z32LNYGQgog/WdSRrHVcLkI/AAAAAAAABCE/WenbgKjH7esYnxxinH6pJFjcTcYI_CQ8wCLcBGAs/s400/1.3.jpg

Rõ ràng, các vấn đề bị chỉ trích trong báo cáo liên quan đến sự thực thi mà đe dọa đến khu vực không có tầm nhìn, đến chính sách bảo vệ, chiến lược và mục tiêu, và các kế hoạch hành động ngắn hạn, trung hạn và dài hạn và các dự án đang được xác định đồng thời phủ nhận SMP và các giai đoạn của nó.
Trong kỳ họp thứ 33 của WHC, Báo cáo nhiệm vụ (và Quyết định 33COM 7B.124), năm 2009, các đề xuất và phê bình của các nhiệm vụ năm 2006 và 2008 được lặp lại, và nó bị chỉ trích là liên quan đến quản lý khu vực, kế hoạch quản lý tổng thể và quy hoạch mở rộng, kế hoạch du lịch và giao thông, và thậm chí là đang thiếu một kế hoạch tổng thể về động đất và dự kiến chúng nên được hoàn thành đến năm 2010 (trong kỳ họp 2011 của năm 2010) [43]. Hướng tới SMP, hướng dẫn quan trọng nhất trong "quản lý trang di tích" (có liên quan đến luật bảo vệ ở Thổ Nhĩ Kỳ, quản lý di tích (site management) được sử dụng thay cho CHM nhất là vào thời điểm này) và việc thực hiện, được chuẩn bị phù hợp với các quyết định của WHC trong một cách tiếp cận bảo vệ toàn diện và bền vững, trên bán đảo lịch sử từ năm 2006 đến năm 2009 được coi là đầy hứa hẹn nhưng chưa đầy đủ.
Khi quá trình và nỗ lực được đánh giá từ quan điểm phê bình, khu vực quản lý và biên giới vùng đệm của bán đảo lịch sử, theo định nghĩa và mục tiêu quản lý trang web, vẫn còn gây tranh cãi. Sự phối hợp giữa các chính quyền trung ương và địa phương (Bộ Văn hoá và Du lịch, Hội đồng Khu vực Bảo vệ và Đổi mới) (như Khu đô thị İstanbul, Fatih Municipal, Tổng cục Quản lý Hàng không Quốc gia, Cơ quan Quản lý Tư nhân, Cục Quản lý Nhà nước) có liên quan và có thẩm quyền trong quản lý di tích và giữa các cơ quan này và các tổ chức quốc tế (như WHC và ICOMOS) chưa được thiết lập.
Năm 2006, một đơn vị điều phối di sản thế giới của UNESCO đã được tái lập để đạt được một cơ cấu quản lý mới trong Bộ Văn hoá và Du lịch. Tuy nhiên, đơn vị này đã không có hiệu quả do xung đột quyền lực do sự tồn tại của nhiều tổ chức và luật pháp khác nhau trong các khu vực bảo vệ và thực tế là chính quyền các thành phố cũng có thẩm quyền hợp pháp trong các khu vực bảo vệ đô thị. Hơn nữa, ở cấp địa phương, việc thành lập các đơn vị bảo vệ trong thành phố İstanbul và Fatih và Ban điều phối và Ban Cố vấn Quản lý Di tích và việc bổ nhiệm một Site Head đang có những bước phát triển tích cực.
Kế hoạch Quản lý là điều cần thiết trong hoạt động quản lý địa điểm đang được chuẩn bị với sự hỗ trợ của Thủ đô Văn hóa Châu Âu İstanbul 2010. Sự phát triển theo quá trình và các giai đoạn liên quan đến việc đạt được kế hoạch này được đánh giá như sau.
·       Sự bất cập ở giai đoạn chuẩn bị đang được tiến hành (tình trạng hiện tại của các khu vực bảo vệ, không có khả năng, trong quy hoạch, để xác định các cơ hội tài chính và kỹ thuật của khu vực xây dựng và bảo vệ ưu tiên - như Hagia Sophia, St. Sergius, Sauvér ở Chora, Cung điện Topkapı, Nhà thờ Hồi giáo Süleymaniye, Tường thành Teodosios). Thực tế là không có bản kiểm kê chính xác về các giá trị lịch sử và văn hoá và những khám phá bí mật dưới lòng đất không được hoàn thành, ngoài những tổn thất và phá hủy, và việc cản trở sự thành công. Các tổ chức công nghiệp và thương mại gây hại cho khu vực này cũng không được chỉ rõ ra.
·       Thực tế khi phân tích, đặc biệt là phân tích cảnh quan văn hoá và hình ảnh (hiệu ứng hình ảnh), chức năng và kế hoạch phân quyền, kế hoạch tổng thể về động đất và dữ liệu và đánh giá nguồn không thể thực hiện tác động đến việc đạt được kế hoạch quản lý và / hoặc toàn bộ quy trình một cách tiêu cực. Ở giai đoạn này, công tác về du lịch và quy hoạch giao thông và đánh giá tác động môi trường liên quan đến ảnh hưởng và mối đe dọa của các dự án xây dựng trong khu vực và các vùng lân cận của nó (như các cây cầu đã được lên kế hoạch xây dựn Golden Horn-Haliç- và Bosphorus) vẫn chưa được nhận ra "và xác định một tầm nhìn toàn diện và duy nhất liên quan đến việc bảo vệ và phát triển ảnh hưởng đến toàn bộ quá trình đạt được một SMP đang được tổ chức từ tháng 7 năm 2010. Một kế hoạch xây dựng bảo vệ toàn diện (những gì đã được xác nhận vào năm 2005 đã bị đình chỉ năm 2008 bởi Tòa án hành chính), một trong những công cụ hiệu quả nhất trong việc áp dụng SMP, vẫn chưa đạt được. Mặc dù vậy, nhiều tổ chức đã được giao quyền quản lý khu vực do các luật khác nhau, tiếp tục cho ra và thực hiện các dự án độc lập (như dự án Süleymaniye Regeneration Project).
·       Vì vậy, sự tham gia, giám sát và điều phối không thể thực hiện do thiếu SMP, các ứng dụng và việc thực hiện không theo kế hoạch đang được WHC giám sát. Do đó, phù hợp với các báo cáo nhiệm vụ của WHC, việc xây dựng mới ảnh hưởng tiêu cực đến khu vực (Haydarpaşa, tháp Dubai Towers, tháp Bosphorus) đã được ngăn chặn, dự án Galataport đã bị đình chỉ, và công tác cứu hộ khảo cổ trong phạm vi của Marmaray Đường sắt Bosphorus Tunnel Pass đã được thực hiện. Khi các thông tin phản hồi và / hoặc dữ liệu và / hoặc vấn đề cần thiết (Golden Horn Bridge, Luật số 5366, khôi phục các bức tường thành phố, dự án đường hầm, không có khả năng bảo vệ các tòa nhà bằng gỗ, quan trọng hơn là thiếu các kế hoạch về du lịch, giao thông và động đất được xác định thông qua kế hoạch quản lý và các chương trình xây dựng nhận thức và đào tạo, thiếu sự phối hợp và / hoặc chia sẻ ở cấp quốc gia và quốc tế) để đạt được một SMP được xác định ở giai đoạn này, nó sẽ được hướng dẫn trong việc chuẩn bị SMP. Do đó, người ta nhận ra rằng, tại Bán Đảo Lịch sử, hệ thống quản lý di tích vẫn chưa được kích hoạt và rằng SMP sẽ định hình việc thực hiện/ứng dụng thì vẫn chưa đạt được.
5. Kết luận: Một đánh giá phê bình
Tại cuộc họp thường niên lần thứ 34 của UNESCO-WHC tại Braxin, người ta đã phản đối chung rằng Bán đảo Lịch sử sẽ hiển nhiên được công bố trong Danh sách Di sản Thế giới đang gặp Nguy hiểm (được nêu trong báo cáo của COM 7B WHC-10/34, ngày 1 tháng 6 năm 2010). Tuy nhiên, điều này sẽ được đánh giá lại tại cuộc họp lần thứ 35 tại Bahrain trong năm 2011, theo quyết định 34 COM 7B.102 của WHC, tháng 8 năm 2010, do các chuyên gia độc lập đưa ra, trong Báo cáo Đánh giá Tác động Môi trường, và cùng với đó là theo các bước phát triển để chuẩn bị một SMP mới bao gồm việc sửa đổi kế hoạch của Cầu tàu điện ngầm Golden Horn [44].
Như đã được hiểu, không tồn tại một Kế hoạch Quản lý ở Thổ Nhĩ Kỳ được thực hiện cho một Di sản Thế giới như Bán Đảo Lịch sử (Historic Peninsula). Tuy nhiên, quản lý di sản văn hoá, như một khái niệm toàn cầu, và thành tựu đạt được của SMP, thông qua các ví dụ thành công trong lĩnh vực này (như SMP thuộc về Liverpool) vẫn còn tương đối gần đây và vẫn đang được phát triển theo đặc tính địa phương, cũng giống như trường hợp với các mô hình mới.
Có thể lập luận rằng, trong quá trình này ở Thổ Nhĩ Kỳ, có thể nhận ra thông qua Kinh nghiệm của Historic Peninsula, mục tiêu của SMP, không giống như các quy trình lập kế hoạch quen thuộc, không phải là để thực hiện công việc lập kế hoạch của các quy mô cụ thể trong khu vực quản lý, và rằng nó là một kế hoạch chiến lược có tính hướng dẫn trong việc hướng dẫn các kế hoạch nâng cao về CHA có thể được sử dụng như thế nào trong việc quản lý địa điểm dựa trên tầm nhìn và quyết định của tất cả các đối tác và các cơ quan trong nước và quốc tế có thẩm quyền và tạo thành sự nhất trí chung hướng đến việc bảo tồn, sử dụng và cải thiện khu vực. Nói cách khác, yêu cầu ưu tiên là phải bảo đảm rằng các hoạt động bảo vệ, lập kế hoạch, quản lý và tham gia phải được định hướng thông qua SMP để duy trì CHA nên được cùng nhau đánh giá. Phù hợp với sự phát triển này và những định nghĩa này, hứa hẹn cho tương lai của thành phố, cũng như cho sự phát triển của bảo tồn, rằng các khái niệm về quản lý tại chỗ, sự tham gia của đối tác và tâm trí chung, lịch sử cảnh quan thành phố, vùng đệm và phân tích hiệu ứng thị giác, và di sản công nghiệp được thông qua.
Nói cách khác, yêu cầu ưu tiên là phải bảo đảm rằng các hoạt động bảo vệ, lập kế hoạch, quản lý và tham gia phải được định hướng thông qua SMP cho việc duy trì CHA và nên được đánh giá bởi tập thể. Phù hợp với sự phát triển này và những định nghĩa này, hứa hẹn cho tương lai của thành phố, cũng như cho sự phát triển của bảo tồn, rằng các khái niệm về quản lý tại chỗ (on-site management), sự tham gia của đối tác và sự nhất trí chung, cảnh quan thành phố lịch sử, vùng đệm và các phân tích hiệu ứng hình ảnh/thị giác, và di sản công nghiệp cũng được thông qua.
REFERENCES
[1] Austin, N.K., “Managing Heritage Attractions: Marketing Challenges at Sensitive Historical Sites”, International Journal of Tourism Research, 4 (6): 447-457, (2002).
[2] Mc Manamon, F. P., Hatton, A., Cultural Resource Management in Contemporary Society, Routledge, London and New York, (2000).
[3] UNESCO -1972, Convention Concerning the Protection of the World Cultural and Natural Heritage, http://whc.unesco.org/en/about/, (2010).
[4] Ahmad, Y., “The scope and definitions of heritage: from tangible to intangible”, International Journal of Heritage Studies, 12 (3): 292-300, (2006).
[5] ICOMOS-2008, The International Council on Monuments and Sites, http://www.international.icomos.org/quebec2008/res olutions/pdf/GA16_Resolutions_final_EN.pdf (2010).
[6] Turnpenny, M., “Cultural Heritage, An III-defined Concept? A Call for Joined-up Policy”, International Journal of Heritage Studies, 10 (3): 295-307, (2004).
[7] Masser, I., Sviden, O., Wegener, M., “What New Heritage for Which New Europe, Some Contextual Consideration”, Building A New HeritageTourism, Culture, and Identity in the New Europe, Routledge, London, (1994).
[8] Ashworth, G.J., “Form History to Heritage, From Heritage to Identity: In Search of Concepts and Models”, Building A New Heritage- Tourism, Culture, and Identity in the New Europe, Routledge, London, (1994).
[9] Howard, P., Heritage Management, Interpretation, Identity, MPG Books, London and New York, (2005).
[10] Lennon, J., Cultural Heritage Management, Managing Protected Areas: A Global Guide, Earthscan, London, 448-473, (2006).
[11] Gültekin, N.,Yürü N., “Kentsel sit alanlarında alan yönetimi”, Kent Yönetimi, İnsan ve Çevre Sorunları’08 Sempozyumu Bildiriler Kitabı, İstanbul,159-168, (2009).
[12] Madran, E., “Kültürel miras yönetimi, Kent Yönetimi, İnsan ve Çevre Sorunları Sempozyumu’08 Bildiriler Kitabı, İstanbul, 203- 208, (2009).
[13] Lyon, S. W., “Balancing values of outstanding universality with conservation and management at three united kingdom cultural world heritage sites”, Journal of Heritage Tourism, 2 (1): 53-63, (2007).
[14] UNESCO-1988, Guidelines for the Management of World Heritage Sites, http://whc.unesco.org/en/141, (2010).
[15] ICOMOS-1990, Charter for the Protection and Management of the Archaeological Heritage, http://www.icomos/icahm/documents/charter.html, (2010).
[16] ICOMOS- ICAHM-1990, The International Scientific Committee on Archaeological Heritage Management, http://www.icomos.org/icahm/abouticahm.html,
(2010). [17] UNESCO-2007, Guidelines for the Management of World Heritage Sites, http://whc.unesco.org/archive/2007/whc07-16ga- 12e.pdf, (2010).
[18] Mc Kercher, B., Cros, D. H., Cultural Tourism: The Partnership between Tourism and Cultural Heritage Management, the Haworth Hospitality Press, New York, (2002).
[19] Kerber, J.E., Cultural Resource Management: Archeological Research, Bergin & Carvey, London, (1994).
[20] Orbaşlı, A., Tourists in Historic Towns: Urban Conservation and Heritage Management, E & FN Spon, London, New York, (2000).
[21] UNESCO-2008, Operational Guidelines for the Implementation of the World Heritage Convention, http://whc.unesco.org/archive/opguide08-en.pdf, (2010).
[22] Feilden, B., Jokilehto, J., Management Guidelines for World Cultural Heritage Sites, ICCROM, Roma, (1998).
[23] Karpati, T.H., Management of World Heritage Sites, VDM Verlag Dr. Müler Aktiengesellschaft & Co. KG., Germany, (2008).
[24] Thomas, L., Middleton, J., Guidelines for Management Planning of Protected Areas- World
Commission on Protected Areas (WCPA), IUCN The World Conservation Union, Gland, Switzerland and Cambridge, (2003).
[25] Chape S., Spalding, M., Jenkins, M.D., The World’s Protected Areas; Status, Values and Prospects in the 21st Century, UNEP World Conservation Monitoring Centre, Berkeley, (2008).
[26] Karpuz H., “Koruma Alanlarında Alan Yönetimi Kapsamında Tarihi Yarımada”, MSc Thesis, Mimar Sinan University, Institute of Science, İstanbul, 18- 22, (2009).
[27] Yürü, N., Kentsel Sit Alan Yönetimi, İstanbul Beyoğlu Örneği, MSc. Thesis (unpublished), Gazi University, Institute of Science, Ankara, 21-29, (2009)
[28] Cleere, H., Archaeological Resource Management in the UK, Allan Sutton Publishing, UK, (1993).
[29] Cleere, H., “Management plans for archaeological sites: a world heritage template”, Conservation and Management of Archaeological Sites, 12 (1): 4-12, (2010).
[30] 2005 Edinburgh Management Plan, WHS Management Plan of Edinburg,
http://www.ewht.org.uk/looking-after-ourheritage/managing-the-world-heritage-site/whs management-plan, (2010).
[31] 2003-2011 Heritage Conservation Management Plan of Liverpool,
http://www.liverpool.nsw.gov.au/formspublicationspolicies.htm#HERITAGEPOM, (2010).
[32] Syracuse and The Rocky Necropolis of Pantalica Management Plan, Proposal for Inclusion in The World Heritage List, UNESCO, (2005).
[33] Orbaşlı, A., Architectural Conservation: Principle and Practise, Blackwell Science, Oxford, (2008).
[34] Gültekin, N., “Kentsel korumada yenileme tercihli yasal yaptırımlar”, Kent ve Bölge Üzerine Çalışmalar, GÜ. İletişim Fakültesi Matbaası, Ankara, 385-398, (2007).
[35] Kellinger, M.P., Avebury World Heritage Site: Megaliths, Management Plans and Monitoring, Recent Developments in Research and Management at World Heritage Sites, Oxford Archaeology, Oxford, 30-41, (2007).
[36] Leask, A., World Heritage Site Designation, Managing World Heritage Sites, Elsevier, Oxford, (2006).
[37] Kuban, D., İstanbul-Bir Kent Tarihi, İş Bankası Yayın., İstanbul, (2011).
[38] UNESCO-WHC-2003, World Heritage Center, 27th Session of The Committee, http://whc.unesco.org/en/sessions/27COM/documents/, (2010).
[39] UNESCO- 2005, International Conference on World Heritage and Contemporary Architecture, http://whc.unesco.org/uploads/activities/documents/activity-48-3.doc, (2010).
[40] UNESCO-WHC-2006, World Heritage Center, 30th Session of The Committee,
http://whc.unesco.org/en/sessions/30 COM/documents/, (2010).
[41] UNESCO-WHC-2008, World Heritage Center, 32nd Session of The Committee, http://whc.unesco.org/en/sessions/32COM/documents/, (2010).
[42] Tarihi Yarımada, www.arkitera.com/h1435-anitlarkurulu-tarihi-..., (2010).
[43] UNESCO-WHC-2009, World Heritage Center, 33rd Session of The Committee, http://whc.unesco.org/en/sessions/33COM/documents/,(2010).
[44] İstanbul Metropolitan Municipality,

http://www.ibb.gov.tr/trTR/Pages/Haber.aspx?NewsID=18632 (2010).

 
Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây